DEVELOPMENT OF ORAL HEALTH LITERACY PROMOTION PROGRAM ON ORAL HEALTH BEHAVIOR AND ORAL HEALTH STATUS AMONG THAI ELDERLYIN REGION 6 HEALTH PROFILE, THAILAND

Abstract

This study, development of a program to promote oral health literacy and its impact on oral health care behaviors and oral health status among the elderly in Health Region 6 of Thailand consists of two phases. Phase 1 involves studying the oral health literacy, oral health care behaviors, and oral health status of the elderly, as well as examining the factors associated with their oral health care behaviors and oral health status, with a sample size of 385 individuals. Phase 2 focuses on investigating the effects of the oral health literacy promotion program for the elderly through a quasi-experimental study, aiming to enhance their oral health literacy, promote oral health care behaviors, and improve their oral health status. In Phase 1, most of the sample were females aged 60-69 years, married, with an education level of primary school or lower, working as farmers, and having an income that matches their expenses. Most have chronic diseases, with hypertension, high cholesterol, and diabetes. They have received some knowledge about oral health, primarily from doctors, nurses, public health officials, and television. Their overall oral health literacy is insufficient, including access skill, cognitive skill, communication skill, self-management skill, media literacy skill and decision skill. Their oral health behaviors are rated poorly, with an average decayed, missing, and filled teeth (DMFT) score of 19.53 teeth per person. About 39.6% have received treatment with dentures. Education level and knowledge of oral health are correlated with the oral health behaviors of the elderly. Self-management skill and cognitive skill of oral health literacy are also related to the oral health behaviors of the elderly. Additionally, age and abstaining from alcohol are linked to better oral health conditions in the elderly, while media literacy and communication skill of oral health literacy are associated with the oral health status of the elderly. Phase 2 was the outcome of the program to promote oral health literacy among the elderly involved a sample of 70 elderly participants. After participating in the program, it was found that the average scores of oral health literacy and the average scores of oral health care behaviors of the experimental group increased and were significantly higher than those of the control group (p

การพัฒนาโปรแกรมการส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพช่องปากต่อพฤติกรรมการดูแลสุขภาพช่องปากและสภาวะสุขภาพช่องปากของผู้สูงอายุในเขตสุขภาพที่ 6 ประเทศไทย มี 2 ระยะคือ ระยะที่ 1 ศึกษาความรอบรู้ด้านสุขภาพช่องปาก พฤติกรรมการดูแลสุขภาพช่องปาก และสภาวะสุขภาพช่องปากของผู้สูงอายุ และศึกษาปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการดูแลสุขภาพช่องปากและสภาวะสุขภาพช่องปากของผู้สูงอายุ จำนวน 385 คน ระยะที่ 2 ศึกษาผลของโปรแกรมการส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพช่องปากของผู้สูงอายุ โดยวิจัยกึ่งทดลอง เพื่อเพิ่มระดับความรอบรู้ด้านสุขภาพช่องปากส่งเสริมพฤติกรรมการดูแลสุขภาพช่องปากและสภาวะสุขภาพช่องปากของผู้สูงอายุจำนวน 70 คน ซึ่งจำแนกเป็นกลุ่มทดลองและกลุ่มเปรียบเทียบกลุ่มละ 35 คน ระยะที่ 1 กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง และ อายุเฉลี่ย 64.78 ± 3.03 ปี มีสถานภาพสมรส ระดับการศึกษาน้อยกว่าหรือเท่ากับระดับประถมศึกษา อาชีพเกษตรกร มีรายได้พอดีกับรายจ่าย มีโรคประจำตัวส่วนใหญ่มีโรคความดันโลหิต ไขมันในเลือดสูง และเบาหวาน เมื่อสำรวจด้านพฤติกรรมอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพช่องปากพบว่า กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่ไม่เคยสูบ ร้อยละ 85.7 ผู้สูงอายุที่ยังคงเคี้ยวหมากมีอยู่เพียงร้อยละ 4.2 และพบว่า มีกลุ่มตัวอย่างร้อยละ 19 ที่ยังคงดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ด้านการได้รับความรู้เกี่ยวกับสุขภาพช่องปากพบว่า การรับความรู้ผ่านบุคลากรสาธารณสุขเป็นช่องทางหลักของกลุ่มผู้สูงอายุ รองลงมาคือ จากโทรทัศน์ และจากช่องทางออนไลน์ ผลการสำรวจความรอบรู้ด้านสุขภาพช่องปากภาพรวมทุกองค์ประกอบของกลุ่มตัวอย่าง พบว่า กลุ่มตัวอย่างมีความรอบรู้ด้านสุขภาพช่องปากในระดับดี จำนวน 108 คน ร้อยละ 28.1 ระดับไม่ดี จำนวน 95 คน ร้อยละ 24.7 ระดับพอใช้ จำนวน 92 คน ร้อยละ 23.9 และระดับดีมาก จำนวน 90 คน ร้อยละ 23.4 เมื่อพิจารณาองค์ประกอบความรอบรู้ด้านสุขภาพช่องปากรายด้าน พบว่าด้านความรู้ความเข้าใจด้านสุขภาพช่องปาก ด้านการเข้าถึงข้อมูลและบริการด้านสุขภาพช่องปาก ด้านการสื่อสารด้านสุขภาพช่องปาก ด้านการจัดการตนเองด้านการดูแลสุขภาพช่องปาก การรู้เท่าทันสื่อและสารสนเทศด้านสุขภาพช่องปาก และด้านการตัดสินใจด้านสุขภาพช่องปาก อยู่ในระดับไม่เพียงพอ ผลการสำรวจพฤติกรรมการดูแลสุขภาพช่องปากของกลุ่มตัวอย่างพบว่า ส่วนใหญ่มีพฤติกรรมการดูแลสุขภาพช่องปากอยู่ในระดับดี จำนวน 108 คน ร้อยละ 28.1 ระดับพอใช้ จำนวน 95 คน ร้อยละ 24.7 ระดับดีมาก จำนวน 93 คน ร้อยละ 24.1 และระดับไม่ดี จำนวน 89 คน ร้อยละ 23.1 สภาวะสุขภาพช่องปาก พบว่า กลุ่มตัวอย่างที่มีฟันถาวรใช้งานได้อย่างน้อย 20 ซี่ และมีฟันหลังสบกันอย่างน้อย 4 คู่สบ ร้อยละ 35.8 สถานการณ์การสูญเสียฟันทั้งปากในกลุ่มตัวอย่าง พบร้อยละ 9.5 ปัจจัยระดับการศึกษา และการได้รับความรู้เกี่ยวกับสุขภาพช่องปาก และองค์ประกอบความรอบรู้ด้านสุขภาพช่องปาก 2 องค์ประกอบได้แก่ด้านความรู้ความเข้าใจด้านสุขภาพช่องปากและด้านการจัดการตนเองด้านการดูแลสุขภาพช่องปาก มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมสุขภาพช่องปากที่ดีของผู้สูงอายุ ปัจจัยอายุและการไม่ดื่มแอลกอฮอล์ และองค์ประกอบความรอบรู้ด้านสุขภาพช่องปาก 2 องค์ประกอบได้แก่ ด้านการรู้เท่าทันสื่อและสารสนเทศด้านสุขภาพช่องปาก และด้านการสื่อสารด้านสุขภาพช่องปากมีความสัมพันธ์กับสภาวะสุขภาพช่องปากที่ดีของผู้สูงอายุ ระยะที่ 2 ผลของโปรแกรมการส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพช่องปากของผู้สูงอายุ กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้สูงอายุจำนวน 70 คน ภายหลังการเข้าร่วมโปรแกรม พบว่า คะแนนเฉลี่ยความรอบรู้ด้านสุขภาพช่องปาก และคะแนนเฉลี่ยพฤติกรรมการดูแลสุขภาพช่องปากของกลุ่มทดลองเพิ่มขึ้นและมากกว่ากลุ่มเปรียบเทียบ อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p